Papadag

Papadag

Papadag.

Er wordt in de klaslokalen druk geknutseld, de croissantjes zijn al de hele week in de aanbieding & alle online winkels doen nog snel een speciale vaderdagactie. Want, cadeaus!

Omdat ik vaak in gezinnen kom, die een grote verandering doormaken, weet ik ook hoe lastig het soms kan zijn, om de hele week aan zoiets onhandigs als ‘vaderdag’ herinnerd te worden, als de jouwe er niet meer is.

Sommige mensen steken hun vingers in hun oren, en willen er niets over horen. Negeren de hele dag & iedereen die er wel aan meedoet, ook. En dat mag. Of misschien wil jij het toch een beetje vieren. Bak jij een extra croissantje, ook al wordt die niet meer opgegeten. En dat mag. Misschien zeg je er niks over, maar denk je toch wel extra veel aan hem zondag. En dat mag. Misschien wil jij toch ook gewoon een gedichtje of een knutsel voor hem maken. En dat mag ook. Doe zondag wat bij jou past, en voel je hoe jij je voelt. Want dat mag dus. Ben jij een van die mensen die moet missen? Is vaderdag lastig voor jou?

Mijn eigen Papa

Ik heb mijn vader nog. Hij heeft ons wel een paar keer laten schrikken, het afgelopen jaar, maar hij is er nog. En daar ben ik dankbaar voor. Want het geeft mij de kans om hem te laten weten, dat ik hem enorm bewonder. Om zijn kennis, om zijn trouw, om zijn standvastigheid (oké, koppigheid..) en om de onvoorwaardelijke liefde, die zelden wordt uitgesproken, maar altijd stroomt. Ik ben er trots op jouw dochter te mogen zijn, en een heel klein beetje op je te mogen lijken. En ik koester je met heel mijn hart. Elke dag, maar vooral op papadag. <3

Een verhaal over rouwen

“Scherven”: een verhaal over rouwen

Een verhaal over rouwen“Scherven”: een verhaal over rouw

Er was eens een man die pottenbakker was. Hij had een werkplek aan huis, compleet met oven en een klein winkeltje. Hij maakt met veel liefde prachtige potten en vazen. Die hij met plezier verkocht -of soms zelf weggaf- aan de mensen uit zijn dorp. Op een dag kwamen er drie zussen bij hem in de werkplaats, die alle drie een mooie vaas uitzochten om mee naar huis te nemen. Helemaal verguld met hun nieuwe aanwinst, waren ze, en de pottenbakker was blij dat er zo van zijn werk gehouden werd.

De volgende dag kwam er echter een jochie bij hem aan de deur. Het was een buurjongen van de drie zussen. “Er is iets verschrikkelijks gebeurd! Alledrie de vazen zijn kapot gevallen! En de zussen hebben zoveel verdriet!” De pottenbakker pakte meteen zijn spullen en ging mee om te kijken.

In het huisje van de zussen, zag hij de oudste bij de voordeur zitten. Een stapel scherven aan haar voeten. “Hij glipte zo uit mijn handen”, snikte ze, “Ik weet niet wat ik moet doen.” In de woonkamer zat de middelste zus, temidden van de scherven van haar vaas. “De kat schrok en schoot zo voor mijn voeten langs, en toen heb ik hem laten vallen, helemaal stuk!”  De jongste zus zat in de keuken, wanhopig te kijken met de scherven in haar schort: “Ik wilde hem op de kast zetten, maar ik kon er net niet bij, hij kukelde er zo vanaf!”

Tsja, hier kon de pottenbakker ook niets aan veranderen. Hij sprak nog een paar bemoedigende woorden en beloofde over een paar dagen nog eens te komen kijken.

Na een paar dagen keerde de pottenbakker terug. Toen hij naar binnen wilden gaan, stond hij met zijn voet in de scherven van de vaas van de oudste. “Ik heb ze hier laten liggen. Zo kan ik er af en toe naar kijken. Ik stoot me er soms ook aan, maar eigenlijk vind ik dat ook ergens wel fijn. Ik wil niet vergeten hoe mooi ik de vaas vond, en de scherven herinneren me daaraan.”

In de woonkamer vond de pottenbakker de middelste zus. Zij had zo goed en zo kwaad als het ging, alle scherven weer op zijn plek geplakt. Je zag barstjes en kiertjes, maar de vaas was weer een vaas. “Het was even zoeken, passen en meten, maar volgens mij is het goed gelukt. Niet zo goed als nieuw, maar er kunnen in elk geval weer bloemen in!”

In de keuken was de jongste zus ook druk in de weer met lijm en kwasten. “Weet je, ik was een paar dagen heel verdrietig, maar toen dacht ik dat ik ook iets moois kon maken van de scherven. En ik wilde altijd al een olielampje voor naast mijn bed. Dus, kijk, ik heb een lampje gemaakt!”

De pottenbakker glimlachte. “Wat een veerkracht!” Dacht hij, en dronk met de zussen een kopje thee in de tuin. Een bergje scherven. Een vaas met breuklijntjes. Een olielampje. Drie keer een oplossing voor de gebroken vaas. Welke manier past bij jou?

 

-Vrij naar de rouwanalogie van de vaas van Johan Maes-

 

De wetenschap van het ritueel

De wetenschap van het ritueel

Ik krijg vaker de vraag: wat doet zo’n ritueel nou? Hoe zorgt het ervoor dat mijn afscheid mooier of gezonder is? Een en ander wordt mooi uitgelegd in een artikel van The Conversation. Over waarom we afscheidsrituelen nodig hebben: de wetenschap van het ritueel!

Afscheidsrituelen over de hele wereld

Het artikel noemt eerst een paar afscheidsrituelen uit verschillende culturen die tot onze (Westerse) verbeelding spreken. Oude beschavingen gaven al voorwerpen en schatten met de overledene mee naar het hiernamaals. Ook het inzetten van professionele rouwers komt in verschillende culturen voor. Zij vangen tranen, zingen, huilen, zetten de toon van het verdriet. (Dit lijkt mij een fantastische ervaring, maar dat terzijde 🙂 ) Op bepaalde plekken worden de overledenen gemummificeerd om ze zo lang mogelijk te kunnen betrekken in het gewone leven. In de Tibetaanse ‘sky burials’, wordt de overledene aan de elementen overgeleverd. En neemt Moeder Natuur het opruimen van het lichaam voor haar rekening. Allemaal rituelen die door de cultuur of het geloof van die groep mensen gedragen wordt. Je hoeft niets uit te leggen. Alles gaat zoals het altijd gaat en alle betrokkenen weten hoe, voelen waarom, en doen de handelingen die ze moeten doen.

Verzonnen rituelen?

Vaak hoor ik bij het eerste contact met ‘mijn’ families dat ze ‘geen poppenkast’ willen, ‘geen poespas’. De viering moet mooi en eigen zijn, maar het mag ook niet te buitenissig. En als ik uitleg dat een ritueel écht iets toevoegt, dat het houvast biedt voor later op je rouwpad, is dat soms lastig om te vatten. Maar hoe werkt dat dan bij zo’n ‘verzonnen’ ritueel? Op welke manier vervult een nieuw ritueel de behoefte aan troost, aan houvast?

De wetenschap van het ritueel

Op Harvard University zijn experimenten gedaan die laten zien dat zelfs zelfverzonnen rituelen ervoor zorgen dat mensen minder intens rouw ervaren. Doordat wij  iets kunnen doen, vergroot het ons gevoel van controle. Rituelen zorgen ervoor dat we ons minder hulpeloos voelen. Andersom laat onderzoek ook zien dat mensen die helemaal niets doen aan afscheidsrituelen juist vaker last hebben van langere, of complexere rouw.

Naast dat rituelen ons grip geven op de rouw die we ervaren, zorgt het samen uitvoeren ervan er ook voor dat we minder stress ervaren, en vergroot het de sociale cohesie. Het gevoel dat we samen in hetzelfde schuitje zitten, reduceert ook de onrust. Gedeelde smart is halve smart!

Uit het artikel:

De wetenschap van het ritueel

Experiments conducted at Harvard University, for example, showed that rituals – even simple rituals just invented by the researchers – reduce people’s feelings of grief, including grief over the death of a loved one. These studies also revealed that rituals aid bereavement by increasing people’s sense of control. That is, rituals help us to feel less helpless in the face of loss. This evidence also complements previous findings from studies that associate absence of mortuary rituals with prolonged grief.

Rituals may also serve to stave off our own anxieties concerning mortality. Certainly, studies have shown that people’s behaviour becomes ritualised – more rigid and repetitive – when they are put in stressful situations, which researchers interpret as being a means of reducing anxiety. Furthermore, group rituals, particularly those involving synchronous behaviour, also foster a sense of social cohesion that can help us to feel more physically formidable: rituals bind us together, which helps us when we are feeling threatened.

 

Geen poppenkast, dus. Geen poespas. Maak in jouw afscheidsviering ruimte voor een ritueel. En ervaar zelf dat een ritueel je helpt om op een verantwoorde manier je rouw vast te pakken. Met een helend resultaat, door de wetenschap van het ritueel.

 

Science café: Dood, de Kunst van het Sterven

Een drukbezocht Science Café gisterenavond in Tivolivredenburg. Hoe kan dat ook anders met een onderwerk als ‘Dood, de kunst van het sterven”? De drie experts vertegenwoordigden een mooie ‘voor, tijdens, en na’ het sterven.

Voor

Als eerste wordt Saskia Teunissen geïntroduceerd: als Hoogleraar Palliatieve Zorg en Hospice Zorg heeft zij van als ons levenden een van de ruimste ervaringen met sterven en stervenden. Zij vertelt over het onderzoek dat gedaan wordt naar stervenden en hoe zij zich voelen. Mooi om te horen hoe palliatieve zorg zich richt op niet alleen de stervende, maar ook op de naasten. Ook hoor je in haar relaas de aandacht voor (daar zijn ze weer!) de vier niveaus van de mens. De fysieke aspecten van het stervensproces krijgen ruim aandacht, maar daarbij wordt ook de emotionele kant, de cognitieve insteek of het zingevingsaspect niet uit het oog verloren. Juist rondom sterven heel belangrijk!

Sketch Notes door @Skriptdesign

Dood, de kunst van het sterven

Tijdens

De tweede expert is Jean-Pierre Wils, is hoogleraar Praktische filosofie en bracht zijn visie op (veranderende) rouwrituelen ter tafel. Hij neemt waar dat we als rouwenden in onze drang naar individualisering en ons gebrek aan gedeelde wereldbeschouwelijke visie, niet meer de troost of houvast ervaren die uitging van een gezamenlijk gedragen (religieus) ritueel. In onze zoektocht naar een ‘uniek uitvaartevenement’, komt de aandacht steeds meer te liggen op biografie, op de overledene, in plaats van op het onvermijdelijke overgangsmoment van sterven, van het loslaten dat voor iedereen hetzelfde is. Fijn om te weten dat er steeds meer ritueelbegeleiders zijn, die juist in deze tijd van individualisering wél oog hebben voor wat elke nabestaande nodig heeft, hoe troost van een gezamenlijk ritueel kan doorwerken in het leven zonder, en hoe veel van mijn collega’s werken, niet vanuit een commercieel motief, maar vanuit de overtuiging dat de mens een intrinsieke behoefte heeft aan gedeelde ritualiteit.

Na

De ‘na’-mevrouw is Mariken Spuij. Haar boek ‘Rouw bij Kinderen en Jongeren’ is een absolute aanrader voor elke professional die met kinderen en verlieservaring werkt. Zij weet handig en snel een aantal rouwmythes te ontkrachten: alle rouw is normaal, er zijn verliesgerichte handelingen en herstelgerichte handelingen en verdriet en pijn hóren erbij. Haar ervaringen met gezinnen en kinderen in rouw geven snel inzicht wat zich allemaal kan voordoen en benadrukken dat elke rouw toch weer anders is, elke situatie verschillend.

Dood, de kunst van het sterven

Uit de vragenstellers spreekt weer de behoefte aan duidelijkheid: wat kunnen we doen om rouw te slim af te zijn, wat zijn ‘best practices’, hoe bereiden we ons het beste voor? Het antwoord: de natuur doet dat voor ons. Die zorgt voor het stervensproces. En de achterblijvers kunnen het beste maar goed opletten, luisteren, bespreken wat zij nodig hebben om een stap te zetten. Voor iedereen anders, voor elk mens opnieuw.

De dood laat zich niet ontrafelen, maar ze hoort er altijd doodgewoon bij. Net als poep. Want daarover gaat het volgende Science Café. Voor het blog van Studium generale over deze avond: klik hier. 

De prachtige Sketch Notes van gisterenavond zijn van de hand van @Skriptdesign 

 

 

 

Jakob van Wielink

Unieke masterclass door Jakob van Wielink!

Op woensdag 21 maart geeft Jakob van Wielink een unieke Masterclass voor ritueel- en uitvaartbegeleiders: De titel: ‘Verankeren en in beweging brengen’. Het onderwerp: Secure Base Coaching voor uitvaartprofessionals. 

Waarom

Jakob van Wielink

Expert Jakob van Wielink

Indra: “Ik volg Jakob al een tijdje online. En zie dat de onderwerpen waar hij mee werkt uitstekend passen bij ons vak. Maar waar coaches of therapeuten langer tijd hebben om samen met hun klant iets op te bouwen, komt het bij ons neer op een week. In één week komen rouw, emoties, familiebanden, belangen samen in een soort snelkookpan. Daarin voegen wij onze waarde toe. Ik ben daarover met Jakob in gesprek gegaan en we besloten deze masterclass te organiseren. Secure Base Coaching, speciaal voor ritueelbegeleiders en andere uitvaartprofessionals.”

Wat is dat, een Secure Base?

Een Secure Base is een persoon, plaats, doel of object dat ons een gevoel van bescherming, veiligheid en zorg verschaft (caring). Het biedt een bron van inspiratie en energie voor uitdaging, onderzoek, het aangaan van risico’s en het zoeken van nieuwe uitdagingen (daring).

In de masterclass ga je ontdekken wie of wat jouw Secure Bases zijn. En hoe je daarmee ruimte kunt maken voor jouw eigen groei of ontwikkeling. Ook leer je hoe je een Secure Base kunt zijn voor de mensen en families die jij begeleidt, zodat zij óók hun beste toekomst kunnen vormgeven.

Over Jakob:

Jakob van Wielink is rouwtherapeut en dé expert in Nederland op het gebied van Secure Base Coaching en Leiderschap. Hij is initiatienemer en mede-oprichter van De School voor Transitie, die trainingen en opleidingen aanbiedt op onder meer het gebied van Secure Base Leiderschap en Coaching. Hij werkt graag met thema’s rondom kwetsbaarheid, leiderschap en verbinding. In 2017 verscheen mede van zijn hand het nieuwe handboek Professioneel begeleiden bij verlies.

In het kort: 

  • Wat:             Masterclass ‘Verankeren en in beweging brengen’ door Jakob van Wielink
  • Wanneer:    Woensdag 21 maart
  • Waar:           Conferentiecentrum Samaya in Werkhoven (Utrecht)
  • Kosten:        € 350,-

Meteen inschrijven voor de masterclass?  

 

Mail me Dan stuur ik je de folder & de voorwaarden. Wees er snel bij, de insluiting sluit op 6 maart!

Als je nog vragen hebt, aarzel niet: ik beantwoord ze graag.

De School Voor Transitie

Klik hier voor je meer informatie over De School Voor Transitie. En hier voor meer info over Jakob.

 

 

Drijfveren: waarom ik mijn werk zo leuk vind

Vorig jaar kwam Dorine van Bree van de Werkcoach mij interviewen over mijn drijfveren. Wat ik zo waardeer aan mijn vak, waarom ik dit gekozen heb, en welk advies ik heb voor mensen die op het punt staan te switchen. Mooi om zo uitgenodigd te worden om na te denken over je drijfveren en je proces.

Ik wil twee stukjes uit het interview met je delen:

Wat is er zo leuk aan mijn werk:

Wat is het verschil tussen mijn werk vroeger en mijn werk nu:

 

De vier niveaus komen vaker terug in mijn werk en als ik uitleg aan mensen wat ik precies doe. Het fysieke, cognitieve, emotionele en spirituele niveau heeft elk mens in zich, maar vaak heeft een van de niveaus de voorkeur. Identificeren welk niveau de voorkeur heeft, kan mij helpen om goed aan te sluiten bij de behoeften van ‘mijn’ familie. Goed luisteren en opletten, dus! Maar als je bedenkt dat de gasten op alle vier niveaus acteren, moet je als professional dus ook zorgen dat je op alle vier niveaus in de viering iets te bieden hebt. Vakwerk, dat ritueel begeleiden! 😉

Als je meer wilt weten over mijn werk, of vragen hebt, altijd bereid!

Als je het hele filmpje wilt zien, of als je nieuwsgierig bent naar de andere ‘bijzondere beroepen’ die Dorine heeft verzameld, kijk dan even op haar site. Na aanmelding krijg je een paar dagen lang elke dag de link naar een filmpje!

 

 

De watermethode

Gisteren leerde ik over de watermethode, een opbaartechniek voor foetussen en vroeg overleden kindjes. Ik was samen met een dertigtal anderen te gast bij Barbara Uitvaartverzorging Utrecht waar FUNIQ alweer de vijfde informatieavond verzorgde over deze techniek.

Watermethode

 

Niet alleen hebben we handvaten aangereikt gekregen over hoe we de watermethode kunnen uitvoeren en waar we op moeten letten als uitvaart- en zorgprofessionals, maar de methode wordt ingebed in zorgzame aandacht op álle niveaus. Op welke manier geven we ouders die een intense periode beleven, de best mogelijke start om te rouwen.

De techniek is ontwikkeld en beschreven door Ilona Tiemens- van Putten, en inmddels uitgeprobeerd en fijn bevonden door o.a. de mensen van het Gelre ziekenhuis. Door het kindje in water te leggen, blijft de vorm en kleur langer mooi, en dat stelt ouders in staat om meer tijd te nemen hun kleintje te leren kennen. Het kindje kan nog aangeraakt worden, en vastgehouden, om daarna weer in zijn of haar bakje te rusten. 

Ik ben er na gisterenavond van overtuigd dat de watermethode een mooie bijdrage kan zijn aan dit proces. Bedankt Esther FaberIlona Tiemens-van Putten en Janet Molewijk!

Meer informatie? Ask me, of kijk op: http://www.watermethode.nl/

#ritueelbegeleiden #vierniveaus #zorgvoordemens

Ik rouw je groot

Ik rouw je groot

 

Op Wereldlichtjesdag Lunetten was het thema dit jaar: “Ik rouw je groot”.

Marijke Jansen vertelde over het verlies van haar Vera, en ik schreef  haar dit gedicht.

Ik rouw je groot

Gedicht ter ere van Wereldlichtjesdag 2017

“Ik rouw je groot” gaat over hoe een overleden kind een plekje krijgt in ons hart, hoe we bedenken hoe hij of zij had gegroeid, fantaseren over zijn of haar levenspad, en we het kind op die manier een leven lang met ons meenemen. Dat het er altijd is. Met verdriet, en liefde.

 

10 december is Wereldlichtjesdag in Lunetten-Utrecht

Wereldlichtjesdag

Tekening door Wina Oosterhoff: Lichtjes in het donker

Op de tweede zondag van December worden om 19.00 uur over de hele wereld overleden kinderen herdacht. Dit jaar gebeurt dit ook in een intieme lichtceremonie in Lunetten-Utrecht: Wereldlichtjesdag.

Vijf professionals die ook in hun werk rouw tegenkomen, hebben de handen ineens geslagen om de organisatie hiervan op zich te nemen. “Omdat rouw zolang bij je blijft, een leven lang, eigenlijk. Een overleden kind wordt nooit vergeten, en het kan zo troostvol zijn, als ook die naam weer genoemd mag worden. Die ruimte moet iedereen die daar behoefte aan voelt, krijgen.” zegt Carlien van Geffen, een van de initiatiefnemers.

Ook Kyra Stefels van Kyra coacht komt rouw tegen in haar praktijk: “Het is een thema dat in zoveel levens een plek heeft en is te vaak niet zichtbaar voor de buitenwereld. Fijn om hier daarmee wel naar buiten te kunnen treden en samen hopenlijk troost te vinden.

Toen Jill Hussen van De Smaak van Fort Lunet IV hoorde van dit initiatief, zegde zij ook belangeloos haar medewerking toe. “Wij zijn er ook voor de wijk, en daar past deze ceremonie heel mooi in. In de Tuin van Fort Lunet IV kleden we het mooi aan, en we stellen wat lekkers te eten en te drinken ter beschikking.”

Lize Nijenhuis van Rouwinzicht: “Vaak denken mensen dat op deze dag alleen kleine kinderen herdacht worden, maar ook het verlies van een volwassen kind heeft een grote impact op mensen. En ook deze mensen zijn welkom op Wereldlichtjesdag: alle kinderen die gemist worden, mogen worden herdacht.”

Muziek kan erg troostrijk zijn en Karin Menken en John Jacobs van Hartenlied komen de ceremonie muzikaal omlijsten. “Ik heb vaker gezongen op herinneringsbijeenkomsten en je merkt dat muziek kan sterken. Je kunt er je gevoel in kwijt, het raakt iets aan. John en ik komen graag naar mijn oude wijk Lunetten voor deze bijeenkomst.”

Als je ook wilt komen, meldt je dan even aan via WLDLunetten@gmail.com, dan zetten wij een kaarsje voor je klaar. Is Lunetten-Utrecht voor jou te ver? In het hele land wordt Wereldlichtjesdag gevierd en op deze site kun je vinden waar bij jou in de buurt er eentje plaatsvindt.

 

De groene auto – Tien jaar rouw

Tien jaar. Tien jaar geleden. Tien jaar geleden vandaag.

Na een ziekbed dat gelukkig kort, maar heel intensief was, moesten we afscheid van je nemen. Ik van mijn schoonvader. Mijn man van zijn vader. Mijn schoonmoeders van hun (ex)man. Onze kinderen van hun Opa Cees. Een verdrietig afscheid, met her en der wat onmacht. Onuitgesproken zaken. Onaffe eindjes.

De groene auto

Je liet jouw auto aan Hayo na. Een tweede auto voor van die duurzame types als wij.. In eerste instantie wilden we hem verkopen, maar dat bleek nog niet te kunnen. Jouw Spartan, met je eigen handen gebouwd. Als je de motorkap open doet & de tie-wrapjes ziet, de praktische oplossingen voor niet-alledaagse autobouwproblemen, daarin liggen zoveel verhalen besloten, en zoveel herinneringen…  De Spartan bleef.

De groene auto

De auto van Opa Cees

De Spartan bouwde jij zelf. In de deel heb je uren zitten werken en alle onderdelen zelf aan elkaar verbonden. Je was apetrots op jouw kunstwerk en hebt er jarenlang zelf dagelijks in gereden.  Jullie waren lid van de Spartanclub, waarmee jullie regelmatig een weekend weg gingen. Jij schreef met veel plezier columns voor het clubblad. Toen Hayo, jouw zoon, zijn rijbewijs haalde, had jij een nieuwe navigator en hebben jullie samen een paar mooie rallies gereden en heel veel plezier gemaakt. Op onze trouwdag werd de ‘Fries-weidegroene’ auto prachtig opgepoetst en versierd bij ons afgeleverd: jouw bijdrage aan de festiviteiten.

Onze kinderen waren 3 en 0 jaar toen jij stierf en hebben nauwelijks herinneringen aan een levende jou. Wat ze wel hebben, zijn de verhalen. En die rare groene auto af en toe voor de deur. Terwijl mijn zoon en een vriendje zich nestelen in de comfortabele kuipstoelen, hoor ik de zoon vertellen: “Deze auto is van Opa Cees. Hij heeft hem helemaal zelf gebouwd. En nu heeft mijn papa hem gekregen, want Opa Cees is dood.” Als het mooi weer is en we gaan een stukje rijden, vragen de kinderen: ‘Met de fiets? Of met de auto van Opa Cees?” En het dametje vroeg zich zelfs af, of de auto van Opa Cees er nog is, als zij gaat trouwen.

Spartan

De Trouwauto

Toen twee weken geleden Tom Petty ook stierf, raakt ons dat een beetje extra. Jij was groot fan van Petty & zijn ‘Free Falling’ is gedraaid op jouw uitvaart, en nog heel vaak daarna. Vandaag nog een beetje meer dan anders heb jij een plek in ons leven. Vertellen we verhalen over jou. Delen we jou met de kinderen. De band met jouw vrouw blijft bestaan en ook bij haar valt jouw naam regelmatig en met liefde. We kijken terug op tien jaar. Tien jaar liefde, rouw, en dankbaarheid.