Berichten

De wetenschap van het ritueel

De wetenschap van het ritueel

Ik krijg vaker de vraag: wat doet zo’n ritueel nou? Hoe zorgt het ervoor dat mijn afscheid mooier of gezonder is? Een en ander wordt mooi uitgelegd in een artikel van The Conversation. Over waarom we afscheidsrituelen nodig hebben: de wetenschap van het ritueel!

Afscheidsrituelen over de hele wereld

Het artikel noemt eerst een paar afscheidsrituelen uit verschillende culturen die tot onze (Westerse) verbeelding spreken. Oude beschavingen gaven al voorwerpen en schatten met de overledene mee naar het hiernamaals. Ook het inzetten van professionele rouwers komt in verschillende culturen voor. Zij vangen tranen, zingen, huilen, zetten de toon van het verdriet. (Dit lijkt mij een fantastische ervaring, maar dat terzijde 🙂 ) Op bepaalde plekken worden de overledenen gemummificeerd om ze zo lang mogelijk te kunnen betrekken in het gewone leven. In de Tibetaanse ‘sky burials’, wordt de overledene aan de elementen overgeleverd. En neemt Moeder Natuur het opruimen van het lichaam voor haar rekening. Allemaal rituelen die door de cultuur of het geloof van die groep mensen gedragen wordt. Je hoeft niets uit te leggen. Alles gaat zoals het altijd gaat en alle betrokkenen weten hoe, voelen waarom, en doen de handelingen die ze moeten doen.

Verzonnen rituelen?

Vaak hoor ik bij het eerste contact met ‘mijn’ families dat ze ‘geen poppenkast’ willen, ‘geen poespas’. De viering moet mooi en eigen zijn, maar het mag ook niet te buitenissig. En als ik uitleg dat een ritueel écht iets toevoegt, dat het houvast biedt voor later op je rouwpad, is dat soms lastig om te vatten. Maar hoe werkt dat dan bij zo’n ‘verzonnen’ ritueel? Op welke manier vervult een nieuw ritueel de behoefte aan troost, aan houvast?

De wetenschap van het ritueel

Op Harvard University zijn experimenten gedaan die laten zien dat zelfs zelfverzonnen rituelen ervoor zorgen dat mensen minder intens rouw ervaren. Doordat wij  iets kunnen doen, vergroot het ons gevoel van controle. Rituelen zorgen ervoor dat we ons minder hulpeloos voelen. Andersom laat onderzoek ook zien dat mensen die helemaal niets doen aan afscheidsrituelen juist vaker last hebben van langere, of complexere rouw.

Naast dat rituelen ons grip geven op de rouw die we ervaren, zorgt het samen uitvoeren ervan er ook voor dat we minder stress ervaren, en vergroot het de sociale cohesie. Het gevoel dat we samen in hetzelfde schuitje zitten, reduceert ook de onrust. Gedeelde smart is halve smart!

Uit het artikel:

De wetenschap van het ritueel

Experiments conducted at Harvard University, for example, showed that rituals – even simple rituals just invented by the researchers – reduce people’s feelings of grief, including grief over the death of a loved one. These studies also revealed that rituals aid bereavement by increasing people’s sense of control. That is, rituals help us to feel less helpless in the face of loss. This evidence also complements previous findings from studies that associate absence of mortuary rituals with prolonged grief.

Rituals may also serve to stave off our own anxieties concerning mortality. Certainly, studies have shown that people’s behaviour becomes ritualised – more rigid and repetitive – when they are put in stressful situations, which researchers interpret as being a means of reducing anxiety. Furthermore, group rituals, particularly those involving synchronous behaviour, also foster a sense of social cohesion that can help us to feel more physically formidable: rituals bind us together, which helps us when we are feeling threatened.

 

Geen poppenkast, dus. Geen poespas. Maak in jouw afscheidsviering ruimte voor een ritueel. En ervaar zelf dat een ritueel je helpt om op een verantwoorde manier je rouw vast te pakken. Met een helend resultaat, door de wetenschap van het ritueel.

 

rouw boekrecensie

Boekrecensie: Grief Works

Stories of Life, Death and Surviving

Vorige maand kwam het boek ‘Grief Works’ uit van Julia Samuel. Julia is een psychotherapeut die zich gespecialiseerd heeft in rouw. Dit is haar eerste boek & zij neemt de lezer mee op een reis door de levens van rouwenden.

Telkens beschrijft ze aan de hand van drie of vier verhalen van cliënten een thema: ‘Als een van je ouders overlijdt’, of ‘Als je kind overlijdt’, gevolgd door een aantal reflecties op dat thema. Ze maakt je deelgenoot van haar overwegingen als therapeut, haar observaties over het familiesysteem van haar cliënten, maar schuwt ook haar eigen betrokkenheid, twijfels of emotie niet. Ik was oprecht geraakt door een van haar opmerkingen in het hoofdstuk ‘Facing your own death’, waar een cliënt -waarschijnlijk overleden- geen contact meer opnam, en hoe je je ook als professioneel begeleider nergens ‘recht’ op hebt, maar dat dat niet voorkomt dat iemand regelmatig door je hart wandelt. Herkenbaar.

Het resultaat van deze opzet is een verzameling verhalen die raken. Over mensen die vreselijk hard moeten werken om in de afgrond van rouw te kunnen kijken. Die actief aan de slag gaan met wat zij voelen, ervaren, doen. Die boos zijn, razend soms van verdriet. Of die zich schuldig voelen, die venijnig of onaardig zijn. Die hun kop in het zand steken, afleiding zoeken, de hort opgaan om te drinken. Dit boek laat rouwenden zien met al hun kleuren, met al hun eigenwijsheid, met al hun uitingsvormen. Julia kweekt begrip, geeft tips, legt uit. En dat is wat het voor mij zo waardevol maakt. Een handzaam boek dat breed raakt aan rouw en inzicht geeft in hoe je rouwenden bij kunt staan.

 

rouw boekrecensie

Hoe ga je om met rouw in je leven?

Voor iedereen

Het is geschreven voor een breed publiek: iedereen die iets meer wil weten over rouw aan de hand van praktijkvoorbeelden, kan hiermee goed uit de voeten. Wat mij als ritueel begeleider raakte, is hoe Samuels in haar contacten ook de vier niveaus analyseert, benoemt en aanraakt. Zij spreekt over de hoe rouw fysiek in je lijf kan gaan zitten. Hoe zij met een cliënt spreekt over het naderende einde, en wat het leven dan voor een betekenis heeft, over hoe weten hoe iemand is gestorven kán helpen bij het rouwen, en hoe de emoties van iemand invloed kunnen hebben op rouw of omgang met rouw. En waar zij werkt in de periode dat iemand rouw moet verweven in zijn of haar leven, werk ik in een periode waar alvast een handvat geslagen kan worden voor het verweven van die rouw.

Na alle sprekende voorbeelden focust het boek op : wat nu? Acht pilaren van kracht geven de rouwenden houvast, bevestiging en hoop. Ook in deze pilaren komen de vier niveaus aan bod: het opnieuw in balans brengen van het lijf, het brein, het hart en de geest vergt tijd, werk. Maar er is hoop. Ook op de afgrond van verlies groeit nieuw leven.

Toen ik voor het eerst over het boek las, vroeg ik me af je ‘Grief Works’ zou moeten vertalen als ‘De rouwwerken’ of als ‘Rouw werkt’? Nu ik het uit heb, denk ik dat ik het antwoord wel weet. Ik laat het echter graag even bij de vertaler, want voorlopig is er alleen een Engelse versie.

Er is ook een website gewijd aan Grief Works, waar ook de ‘pillars of strength’ ruim aandacht krijgen.

https://griefworks.co.uk
https://www.facebook.com/JuliaSamuelMBE